Overweging 8 september 2019 door Arthur van Tongeren

Bij Deuteronomium 30:15-20 en Lucas 14:25-33

Zomaar een greep uit het nieuws van de afgelopen tijd. Grote farmaceutische bedrijven kopen kleine op en verhogen daarna fors de medicijnprijzen. Crowdfunding-site Dream or donate, veel gebruikt door mensen die geld werven voor een dure operatie of behandeling, is ineens uit de lucht; waar het geld is weet niemand. Pegida wil opnieuw gaan demonstreren in Eindhoven, en een barbecue houden pal naast een moskee. Een gezin dat is gevlucht voor oorlog en geweld in hun thuisland, hoopt in Den Bosch een veilig thuis te vinden maar wordt al meer dan een jaar getreiterd, waarbij ze regelmatig opschrikken van eieren die tegen hun ramen worden gegooid. Als het beeld uit de kranten en journaals een spiegel is van de wereld waarin wij leven, dan word ik daar niet vrolijk van. Wat het in mijn ogen nog erger maakt, is dat de zelfbenoemde hoeders van onze joods-christelijke cultuur in ons parlement hier geen woord aan vuil maken – in ieder geval niet in veroordelende zin. Overigens hoor ik ook opvallend weinig geluid vanuit de kerken. In Godsnaam, breek ons open.

Het Lied van Ismaël lijkt ook vandaag de dag helaas nog bijzonder actueel te zijn. Oosterhuis schreef het destijds naar aanleiding van een triest krantenbericht, over een immigrant die voor de ogen van tientallen mensen verdronk, zonder dat iemand iets deed; “…wij staan zwijgend op de kant. Wie wil gaan tot onze bron (…) zal met lijf en ziel betalen wat hij droomde hier te halen” staat er. De ongelijkheid die Ismaël door Abrahams handelen ten deel valt, is blijkbaar ook nu nog niet verdwenen. Ismaël – door Abraham verwekt bij Sara’s slavin Hagar, omdat zijn door God beloofde nageslacht maar uitbleef – vormt na de onverwachte geboorte van Isaak een mogelijke bedreiging voor ‘de echte’ zoon. Dus worden moeder en zoon de woestijn ingestuurd, een zekere dood tegemoet. Maar dat is niet naar de zin van de Enige. Ismaël en Hagar hebben niets fout gedaan, als er al fout is gehandeld, dan door Abraham: eerst twijfelt hij aan het woord van de Enige en verwekt Ismaël en vervolgens dankt hij hem als oud vuil af. Zo gaat dat niet! God stuurt een engel die moeder en zoon het leven redt. De belofte van een nageslacht ‘talrijk als de sterren aan de hemel’ geldt naast Isaak ook Ismaël; hij wordt de stamvader van de Arabische volken. Ook hen valt  in onze tijd nog vaak een behandeling als tweederangs burgers ten deel. Mensen mogen dan gelijk geschapen zijn naar Gods beeld, in de praktijk is van gelijkheid of gelijke behandeling geen sprake. Breek ons open.

In de lezingen wordt ons voorgehouden dat we een keus hebben, een keuze moeten maken: “ik stel u voor de keuze tussen voorspoed en tegenspoed,  tussen leven en dood”, zegt Mozes tot het volk Israël. Kiezen voor het leven houdt in kiezen voor de geboden van de Enige, de weg volgen die God wijst. Niet blijven hangen in het verleden en knielen voor beelden van andere goden. Ook Jezus spreekt klare taal tegen de menigte die met hem optrekt. Wie hem wil volgen moet breken met sociale codes en dat wat status verleent. Deze zogenaamde zekerheden in het leven zijn slechts schijn, als het erop aankomt heb je er niets aan. Dat is te lezen in de voorafgaande verzen van Lucas 14, waar Jezus ons voorhoudt: als je een gastmaal aanricht, nodig dan niet je vrienden uit in de verwachting dat zij jou een wederdienst zullen bewijzen, maar nodig juist armen, kreupelen, lammen en blinden uit. Want wat gebeurt er als je alleen je Eigen Soort Mensen uitnodigt? Ze zijn niet werkelijk geïnteresseerd in jou en je feestmaal! Ze hebben het ineens te druk met hun eigen leven. Bestaande sociale codes en kringen blijken bedrog! Jezus zelf houdt zich dan ook niet aan die codes, hij kiest juist voor de verschopten, de armen, de hoeren en tollenaars. Doe zelf de berekening, ga er eens goed voor zitten en maak daarna de juiste keuze, zo hoorden we vandaag.

Ons, mij, wordt gevraagd goed te doen. Niet aan mijn Eigen Soort Mensen, van wie ik terug kan verwachten wat ik ze geef, maar juist aan Die Anderen, de mensen die ik niet ken, waarvan ik niets terug te verwachten heb. Die het minder getroffen hebben in het leven: vluchtelingen, zieken, armen, verslaafden, noem ze maar op. In de vrije vertaling van psalm 1 dicht Oosterhuis “Goed is dat je niet doet wat slecht is” en “Goed is dat je goede dingen overweegt en wilt”. Maar dat is te makkelijk, dat is pas het begin, dat je goede dingen wilt. Ze moeten ook gedaan, als we tenminste willen dat er iets verandert. Ik heb hier nu wel mooi praten, maar vraag me serieus af of ik niet te veel blijf steken in goede bedoelingen zonder daaruit de consequenties te trekken. Ben ik niet teveel van “ploert en schender, ach zo is de wereld” en te weinig van “heb je naaste lief die is al jij, de vluchteling, de arme doe hen recht”? Ik hoor en zie hoe de angst voor de vreemde-in-ons-midden wordt aangewakkerd, maar wat doe ik ertegen? Stel dat die angstzaaiers het voor het zeggen krijgen, kijken we straks dan niet terug en vragen ons af hoe we het zover hebben kunnen laten komen? Moeten we niet opstaan en het geluid van de zwijgende meerderheid laten horen, het woord van de Enige indachtig? Kan en durf ik dat wel? In Godsnaam, kom met kracht en vuur, breek ons open.

Alles lijkt negatief, maar is dat zo? Ik begon met krantenberichten waar je niet blij van wordt. Maar in diezelfde krant staat ook een interview met historicus Rutger Bregman, die stelt dat “we zijn gehersenspoeld met het idee dat we egoïsten zijn.” Hij schreef een boek over de zoektocht naar de aard van de mens en gaf het de titel De meeste mensen deugen. Hij zegt: “Als we geloven dat de meeste mensen níét deugen. Dan gaan we elkaar ook zo behandelen. Dan halen we het slechtste in elkaar naar boven. (…) Wat we aannemen in elkaar is wat we oproepen.” We hebben dus een ander, een positief mensbeeld nodig, vertrouwen in de mensen. Niet enkel in de mensen om ons heen, maar ook in die vreemdeling die hier gekomen is als migrant of vluchteling. Dan wordt echt samen-leven mogelijk. Laat ons daarin geloven, laat ons daaraan werken.

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *