Overweging 29 september 2019 door Jan Glorius

Bij Psalm 146 en Lucas 16: 19 – 31

Toen ik en jaar of 11 was kreeg ik met Sinterklaas een legpuzzel. Het was een stadsgezicht van Brugge, met veel fraaie gevels in pasteltinten en met grijze Belgische kasseien eronder en een strak blauwe lucht erboven. In 2500 stukjes. Ik heb er heel wat uurtjes over gedaan om de puzzel af te krijgen en het was me niet gelukt als mijn zus me niet af en toe had geholpen. Het was de eerste én de laatste keer in mijn leven dat ik een legpuzzel gemaakt heb! Het is niks voor mij.

Ik word helemaal kriegel van die stukjes die zoveel op elkaar lijken en die pas na eindeloos zoeken, schuiven en passen op hun plek vallen. Over het algemeen ben ik best geduldig – zeker met mensen – maar als het om zulke gedetailleerde klussen gaat, wordt ik al snel onrustig én slordig.

De lezing van vandaag – over een rijke man en de bedelaar Lazarus – is net zo’n puzzel. Op het eerste oog een vrij helder en eenvoudig verhaaltje,
maar toch valt het niet zomaar in te passen in onze manier van geloven.
Het luistert heel nauw om de juiste aansluiting te vinden.

I
Over de toehoorders van de parabel die we zojuist lazen lezen we in Lucas 15 het volgende:

“Tollenaars en zondaars kwamen Jezus opzoeken om naar hem te luisteren
De Schriftgeleerden en farizeeën luisterden morrend mee, zo lezen we daar ook.

Ze vonden het drie keer niks dat Jezus omging met lui die in hun ogen “slechte mensen” waren en dat Jezus een aanval deed op hun status quo.
Daarover straks meer!

Jezus vertelt hen – en ons – 5 parabels achter elkaar.

Ze gaan allemaal over iets verliezen en terug vinden
of over verloren raken en teruggevonden worden.

Een schaap is verloren en wordt teruggevonden. Wat een vreugde!

Een vrouw verliest een muntstuk en vindt het terug. Wat een vreugde!

Een zoon verbrast het erfdeel van zijn vader, leidt gebrek, raakt verloren
maar weet de weg naar huis terug te vinden.
Wat een vreugde, maar niet bij iedereen:
zijn broer, die nooit verloren raakte, zit te mokken en wil niet delen in de vreugde.

Dan is er de parabel over een rentmeester die zijn comfortabele leven lijkt te gaan verliezen.
Hij wordt betrapt op wanbeheer maar weet nog net zijn eigen hachje te redden, juist door dóór te gaan met wanbeheer en de schuldeisers op papier een deel van hun schuld kwijt te schelden.

Héél slim, zegt Jezus daarvan: zorg dat je niet verliest wat je hebt!

Hierna volgt het stukje over betrouwbaarheid en het dienen van God en de mammon, waar René vorige keer een overweging over hield.

En vandaag lezen we de vijfde parabel van het rijtje:
het verhaal van de Rijke en de arme Lazarus.

De arme Lazarus wordt door God gevonden en tot in de Schoot van Abraham gedragen.
De Rijke was al verloren toen hij nog leefde en blijft na zijn dood voorgoed verloren.

Op die manier past het puzzelstukje dus al in een reeks parabels.

II

De parabel spreekt over een hiernamaals in nogal uitgesproken beelden.
Je ziet het op de kaft van je boekje uitgebeeld.
De hemel is hier – heel letterlijk – een plek waar je aan het hart van Abraham mag rusten.
En de hel een al even letterlijk oord der verschrikking:
een plaats van vlammen waar je nooit meer uit komt.
Of er een hemel en een hel zijn en hoe letterlijk of symbolisch je hemel en hel wilt opvatten is een puzzel waar ieder voor zichzelf uit moet zien te komen.

III

Hoe dan ook:
Lazarus komt in de hemel, de rijke gaat naar de hel.

Maar wat voor goeds heeft de arme Lazarus gedaan om in de hemel te komen?
Was hij Godvrezend en bleef hij de Enige prijzen ondanks zijn ongeluk?
Misschien, maar of dat zo is vertelt het verhaal niet!

De arme komt in de hemel OMDAT hij arm is.

Ook over de rijke lezen we niet wat voor slechts hij gedaan heeft
om eeuwige vlammen te verdienen:
feesten en mooie kleren dragen zijn op zich geen zonde.

De rijke man komt kennelijk in de hel OMDAT hij rijk is, zo lijkt het.

Er wordt een verklaring gegeven:

“Jij hebt je deel al gehad” zegt Abraham tot de rijke, “maar Lazarus heeft alleen ongeluk gekend.” En dat wordt nu rechtgezet!?

Ik vind het een rare gedachtegang!
Alsof voorspoed en tegenslag bij je geboorte op een weegschaal gelegd worden
en ieder mens een gelijke hoeveelheid krijgt toebedeeld.
Wat je tijdens je leven tekort kwam, wordt in het leven na de dood weer goedgemaakt.
Nee, zo zit het volgens mij toch niet helemaal in elkaar!

Zo past het puzzelstukje niet in mijn visie.

IV

Er is een andere reden waarom de rijke man in de hel beland.
Die rijke is namelijk een ontzettende hufter!

In het dodenrijk, waar hij hevig gekweld wordt, gaat hij onverminderd door met wat hij altijd gedaan heeft: de ander voor zijn karretje spannen.

De arme Lazarus kan wat hem betreft naar de hel lopen, letterlijk,

om hem te bedienen – een paar druppels water moeten verkoeling brengen!

De rijke man toont geen spijt, komt niet tot inzicht,
maar blijft opgesloten in zijn eigen ego.

Hij waant zichzelf een God wiens bevelen onmiddellijk moeten worden opgevolgd.

Maar wie zichzelf zo hoog acht,geeft geen ruimte aan God
en heeft – volgens deze parabel – ook geen ruimte bij God.

De enigen met wie hij nog wel wat compassie heeft,
zijn de 5 broers die hij heeft.
Die moeten gewaarschuwd worden dat zij niet eenzelfde ellendige lot treft.

Zo gaat dat immers vaak met de machtigen der aarde: hun eigen directe bloedverwanten mogen delen in rijkdom, krijgen de beste baantjes en allerlei voordeel.
Eigen volk eerst, toch? En de rest? Ach….

En zo raakt dit verhaal aan de kern van de goede boodschap van Jezus:

“Bekommer je om al je naaste, op de eerst plaats de armen en zwakken!”

Zo valt het puzzelstuk precies op z’n plek!

V

In het begin van mijn overweging vertelde ik al dat onder de toehoorders van Jezus ook farizeeërs en Schriftgeleerden waren. De parabel gaat ook over hen!

Ook zij droegen purper en fijn linnen, net als de rijke in het verhaal.
Hun rijkdom was de grote kennis van alle religieuze geschriften, wetten, voorschriften en leefregels.

En waar de rijke man zich verblind werd door zijn rijkdom en daardoor de arme Lazarus niet zag, zo waren de Schriftgeleerden en Farizeeën verblind door alle Joodse regels en wetten die ze zo ferm bestudeerden.

Ze gingen op de stoel van de rechter zitten,
terwijl het toch immers alleen God is die mag oordelen over de mens.

Ze gaven geen ruimte aan de goedheid en de trouw en de barmhartigheid en genade van de Enige.
Net als de rijke waren ook de Schriftgeleerden en Farizeeën, volgens Jezus, reddeloos verloren! De kleine gelovige echter, mag rusten aan de bakermat van het geloof:
de schoot van Abraham.

VI

En wij?
Komen ook wij halsstarrig vast te zitten in bezit en genot,

in wetten en regels,in vooroordelen en overtuigingen, in zelfgenoegzaamheid en arrogantie? Wie kan ons nog raken?
Laten we in onze overtuigingen en in ons leven wel voldoende ruimte over voor God?

Laten wij ons wél overtuigen als er iemand uit de dood opstaat?

VII

Het is Jezus Christus zélf die is opgestaan uit de dood.
Zijn leven en zijn boodschap is één grote oproep om ons te bekeren tot onze naaste.

Daar passen de woorden van psalm 146 zo mooi bij:
“om recht te doen aan de verdrukten,
brood te geven aan hongerigen,
gevangenen te bevrijden,
de ogen van blinden te openen,
de gebogenen op te richten
het recht lief te hebben,
de vreemdelingen te beschermen,
wezen en weduwen te steunen.”

Je kunt al die dingen zien als stukken van een puzzel.

Gelukkig hoef je de puzzelstukken niet allemaal ineens te leggen,
brood delen, gevangene bevrijden, vreemdelingen beschermen.
Dat allemaal tegelijkertijd doen gaat je niet lukken.

Sommige van dingen zijn misschien te zwaar, te moeilijk, te onoverzichtelijk voor jou op dit moment. Je hebt er het inzicht niet voor, het ontbreekt je aan moed of energie.

Dat geeft niet.

Pak dat ene stukje op dat wél in je leven past en leg het op de goede plaats.

Als we dat allemaal doen komt de legpuzzel toch af, – niet van een stadsgezicht in Brugge – maar wel van een nieuw Jeruzalem;
in het Rijk dat God toebehoord
en waar wij zo naar verlangen.

Amen.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *