Kies dan het leven!

Overweging op zondag 15 februari 2026 door Nico Meijer

Bij: Deuteronomium 30,11-20 en Mattëus 5, 17-26

De eerste lezing van vandaag komt uit het vijfde boek van de bijbel, het boek “Deuteronomium” , vertaald de Tweede Wet. ‘Deuteros’ is twee, ‘nomos’ is wet.

De tweede Wet? Was er dan ook een Eerste Wet? Jazeker, die staat in de boeken Exodus en Leviticus. Exegeet Alex van Heusden, die een paar maanden geleden hier onze gast was, en die samen met Huub Oosterhuis de hele Tora – dat wil zeggen de eerste vijf boeken van het Oude Testament – heeft vertaald, heeft ons dat haarfijn uitgelegd. Hoe zat het ook al weer?

Eerste en Tweede Wet

Niet lang na de uittocht uit Egypte kwam het Joodse volk aan bij de Sinaï, ook wel de Horeb genaamd. Daar, boven op die berg, ontving Mozes gedurende veertig dagen van God niet alleen de Tien Geboden, maar de hele Wet. Met name in het boek Leviticus worden al die wetten beschreven: regels voor de eredienst, wat te doen bij ziekte, bij onderlinge conflicten, regels voor de hygiëne, regels voor de seksuele moraal, de besnijdenis, wat je wel of juist niet moest eten enz. enz. De ordening van heel het maatschappelijke leven. Mozes heeft daar veertig dagen lang flink voor moeten doorpennen om alles vast te leggen, maar dat terzijde.

Het Joodse volk dwaalde daarna 38 jaar door de woestijn en belandde uiteindelijk aan de grens van Kanaän. Daar op de berg Nebo, aan de Jordaan, met uitzicht op  het Beloofde Land, hield Mozes een lange toespraak, waarin hij die Eerste Wet van de Sinaï nog eens uitvoerig aan het volk voorhield en hier en daar ook nog iets toevoegde of veranderde: de Tweede Wet dus. Er waren tenslotte veertig jaar overheen gegaan. Het volk moest bij die gelegenheid plechtig beloven al deze wetten te onderhouden als ze eenmaal het Beloofde Land waren binnengetrokken: een hernieuwing van het Verbond met God. Wij zouden zeggen: hernieuwing van de doopbeloften. Volg je die regels op, dan zal het je goed gaan. Verwaarloos je die wetten, dan gaat het mis. Mozes zegt: ‘Ik houd jullie vandaag het leven voor en de dood. Kies dan het leven.’

Ik houd jullie vandaag het leven voor en de dood. Kies dan het leven.

Tot op de dag van vandaag kennen de Joden twee feestdagen waarop de Dank voor de Wet wordt gevierd: in de lente – het feest van de Gave der Wet, wat bij Christenen Pinksteren is geworden –  en in het najaar het feest van de Vreugde der Wet, waarbij de Tora-rollen in processie door de synagoge worden gedragen.

De geest van de Wet

Waar de Tora voor de Joden houvast, oriëntatie en identiteit betekent, kun je zeggen, dat de Bergrede van Mattheus dat voor de Christenen is. De Bergrede is een blauwdruk, een samenvatting van wat het betekent om christen te zijn.

Die rede begint bij de Zaligsprekingen. René heeft dat twee weken geleden mooi uitgelegd. Regels waar je gelukkig van wordt, waardoor je leven zal lukken. Een Christen is vreedzaam, barmhartig, arm van geest, zuiver van hart, gericht op gerechtigheid, zachtmoedig. Het geeft richting en oriëntatie aan het leven.

Jezus verzekerde dat hij niets af wilde doen aan de Joodse Wet. Hij onderhield die ook, maar relativeerde die tegelijk. Hij bekritiseerde de Farizeeën, die de Wet minutieus onderhielden, maar tegelijk tegen de geest van die Wet ingingen. De wet zegt, dat je op de sabbat niet mag werken. Maar mag je op de sabbat niet iets goeds doen? Met betrekking tot de reinheidswetten, zegt Jezus: Niet wat de mond binnenkomt maakt de mens onrein, maar dat wat de mond uitkomt. En met betrekking tot de eredienst: een offer brengen is prima, maar niet als je in de clinch ligt met je broeder. Ga het dan eerst met je broeder uitpraten.

Gebrek aan oriëntatie

Terug naar vandaag. In de krant en op tv lees en hoor je de laatste tijd, dat de geestelijke gezondheid onder jongeren en jongvolwassenen steeds verder terugloopt. Nogal wat jonge mensen zien het leven niet meer zitten, zijn gedeprimeerd, om niet te zeggen depressief. Met name sinds corona. Men zoekt naar oorzaken. Corona heeft het sociale leven stilgelegd en dat zou nog steeds doorwerken. Ook de toestand in de wereld kan een rol spelen: Oekraïne, Gaza, Iran, Amerika. Oorlog en oorlogsdreiging.  Mensen voelen zich machteloos. Als je daar gevoelig voor bent, kan het je terneerdrukken. Maar ook een gebrek aan zingeving wordt als oorzaak genoemd. Wat wil ik met mijn leven? Wat is het doel van mijn leven? Gebrek aan oriëntatie.

De godsdienst gaf vroeger nog wel antwoorden op deze vragen, maar met de secularisatie zijn die antwoorden verbleekt, vergeten, in onbruik geraakt.

Men zegt wel eens: De tijd van de grote verhalen is voorbij. En met die grote verhalen bedoelt men dan levensbeschouwingen als het christendom, het socialisme, het liberalisme. Bewegingen, die je idealen aanreikten, waarvoor je de straat opging, waarvoor je warmliep. Ankerpunten, morele kaders, zingeving. Als die wegvallen, ontstaat er een leegte. En die leegte kun je niet met geld opvullen. Dat loopt dan uit op nihilisme, onverschilligheid. Wat maakt het allemaal uit? Als je maar geniet.

Het maakt een groot verschil of je ’s morgens je bed uitstapt met de vraag hoe je zo veel mogelijk plezier kunt hebben of met de vraag hoe je anderen van dienst kunt zijn en de wereld een stukje mooier kunt maken. Dat laatste geeft je dag oriëntatie, richting, een doel, een weg te gaan.

Het christendom als tegengif

Met Kerstmis schreef iemand mij: ‘Wij kunnen de wereld niet veranderen, maar wel op ons eigen plekje van betekenis proberen te zijn.’

Een ander schreef: ‘Kerstmis, feest van licht en vrede. Dat wij de dragers daarvan mogen zijn.’ Wat mooi: Wij mogen dragers van het licht zijn!

Weer een ander: ‘Weest blij. Niet omdat alles goed is, maar omdat jij het goede in alles ziet.’

En tenslotte: ‘Ik wens je een groot hart en hoop tegen alle stromen in.’

Dat wij dragers mogen zijn van licht en vrede!

Het christendom kan een tegengif zijn tegen alle depressiviteit, doemdenken en geweld; een tegengif tegen eigenwaan, het recht van de sterkste, leugenachtigheid en onverschilligheid.

De Bergrede kan ons daarbij tot leidraad zijn.

Dat wens ik ook jonge mensen van vandaag van harte toe.

Amen