De weg van vrede

Overweging op zondag 12 april 2026
door Kees de Groot

Bij: Genesis 8, 6-16 en Johannes 20,19-31

Vrede voor jullie! Jezus zegt het drie keer in de twee korte verschijningen waarover we hoorden. We kunnen het goed gebruiken in deze door oorlog en oorlogsdreiging geteisterde tijden. Hoe kunnen we vrede vinden in een wereld waar chaos wordt gesticht, de natuur wordt vernietigd en massaal geweld wordt gepleegd?

De duif als vredessymbool

Symbool van vrede is geworden de duif, vooral zoals getekend door Pablo Picasso, in eerste instantie na de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog. Een duif met een olijftakje in haar snavel. Waarom eigenlijk? Ik denk omdat deze laat zien dat er in zo’n situatie toch toekomst kan zijn, zoals we weten uit het verhaal van Noach. Doordat dat verhaal zo populair is in kinderbijbels en zich zo aardig leent om speels te onderwijzen over het dierenrijk, zouden we bijna vergeten dat het hier gaat over een catastrofale stijging van het waterpeil die al het leven op aarde – mens en dier – schijnbaar uitroeit, op de familie Noach en de zorgvuldig door hen verzamelde have na. Vijf maanden stortregent het,  zodat alle levende wezens – zelfs de vogels – omkomen. Na nog vier maanden – negen dus in totaal – zet Noach de door hem gehouden vogels in om te testen of er ergens al land in zicht is.

Op haar tweede vlucht ontdekt de duif dat de waterstand zodanig is gedaald dat het leven weer op aarde kan terugkeren en ze zowaar een takje van een olijfboom kan plukken. Zo werd ze een symbool van vrede, mede dankzij Picasso. Zelf werd ze een week later opnieuw gelost en ging waarschijnlijk een nest bouwen, want ze keerde niet meer terug bij haar tijdelijke eigenaar.

Na de gruwel van de zondvloed konden mensen en dieren weer opnieuw beginnen. En de belofte klinkt dat dit niet weer zal gebeuren. De Eeuwige zal zich niet meer gedragen als een wispelturige heerser, maar een betrouwbare verbondspartner zijn.

Maar vonden, vinden, de mensen een weg naar een wereld die in vrede is?

De duif als heilige geest

De duif keert terug aan het begin van de tekst die bekend staat als het evangelie volgens Johannes, waar die andere Johannes – Johannes de Doper –  getuigt dat hij de heilige Geest als een duif  op Jezus zag neerdalen en deze op hem bleef rusten: erkenning dat Jezus een mens van Godswege is. Niet een mens als de Romeinse keizer – die officieel die titel voert – maar een mens als híj is Zoon van God.

Over dit evangelie: in dit nogal filosofische evangelie is Jezus, naar de mens gesproken, een joodse wijsheidsleraar. Maar hij is ook het goddelijke principe, de logos, die vlees en bloed is geworden en onder ons zijn tent heeft opgeslagen om ons te laten zien wie God is: liefde. Hij komt van God en keert daar ook naar terug, dat wil zeggen: zijn program, zijn Weg, laat zich niet stoppen door de dood, zijn visioen van vrede heeft eeuwigheidswaarde, ook al zullen de krachten van de wereld hem verwerpen. Hij zal geborgenheid vinden in de schoot van de Eeuwige. En de weg daarnaartoe ligt open voor iedereen!

‘Hoe kunnen we de weg daarnaartoe kennen?’, vraagt Tomas aan Jezus tijdens de maaltijd waarbij hij hen de voeten heeft gewassen. Jullie kennen de weg, zegt Jezus, want ik bèn de weg. Dat is een weg van dienstbaar liefhebben als herstel van de connectie met de bron van het universum, voorgesteld als Iemand die ons gunstig is gezind – in de woorden van Jezus: ‘een hemelse vader’. Wie die Weg gaat, is op weg naar Diens inclusieve verblijfplaats waar plaats is voor velen.

Diezelfde Tomas is er nou net niet bij wanneer Maria van Magdala en de andere leerlingen een verschijning krijgen van de levende Jezus. Gewond, maar levend. ‘Vrede voor jullie!’ Hij blaast de Geest over hen uit. (Tussen haakjes: het is met Pasen dus gelijk al Pinksteren in dit verhaal. Daar is de Geest al!) De beweging die in gang is gezet gaat door. In Jezus stortte God zijn geest van liefde over ons uit. Jezus stort die geest over zijn leerlingen uit. En zij zullen die uitstorten over de mensen. Ook wij -die Jezus niet met eigen ogen hebben gezien-  kunnen zijn Weg van liefde en waarheid gaan. Zo eindigt dit evangelie.

Zij, wij, worden zelf -net als Hij- kinderen van God genoemd. Dat geeft hun een enorm gevoel van eigenwaarde. Als zij anderen hun schulden vergeven, dan zijn ze vergeven (en anders niet). Alsof ze heel dichtbij God staan. En dat staan ze ook. Dus die dienstbare houding van naastenliefde gaat gepaard met een groot geloof in wat ze voorstellen.

Weg van de vrede

Wat betekent dat voor ons die zo naar vrede snakken?

Je kunt menen dat de wereldvrede is gediend bij het vernietigen van je vijand. En zelfs ervan overtuigd zijn dat dat Gods wil is. We hebben er een vrij helder beeld hoe die weg eruitziet.

Je kunt ook menen dat het beter is mee te werken, je koest te houden, of je op te sluiten uit angst dat je zelf slachtoffer wordt. Dat laatste was ook de uitgangssituatie van de leerlingen nadat ze hadden meegemaakt dat hun meester was gevangengenomen en door Romeinse soldaten werd doodgemarteld als ‘koning van de Joden’ te midden van een collectieve executie. Bevangen door angst. Daar kun je je ook door laten leiden. We hebben er in Nederland een vrij helder beeld van hoe die weg van angst eruitziet.

We kunnen ook, en zelfs tegelijkertijd, ons vertrouwen stellen op wapens en ons actief voorbereiden op de oorlog. Ook daar hebben we in Europa en Nederland een vrij duidelijk beeld bij.

De leerlingen sloegen een andere weg in. Ze bereiden zich voor op de vrede. Ze gingen zich niet voorbereiden op de oorlog tegen de Romeinen, wat veel tijdgenoten precies wèl deden. Ze gingen de weg van Jezus. En dat is de weg van de vrede. Als ik het me goed herinner, hing in een klaslokaal op mijn middelbare school een poster met de tekst ‘Er is geen weg naar vrede, vrede is de weg.’ Deze uitspraak wordt toegeschreven aan Mahatma Gandhi. De zin drukt het tegendeel uit van de opvatting dat het doel de middelen kan heiligen. De weg naar vrede kan zelf alleen maar vredig zijn. De weg naar het doel moet een voorafschaduwing zijn van het visioen dat je voor ogen hebt. In hedendaagse geweldloze bewegingen voor de zorg voor de aarde, voor het recht van volken op zelfbeschikking en voor een menswaardige economie, wordt dat prefiguratie genoemd. De wijze van actie voeren moet iets laten zien van de betere wereld waardoor je bezield wordt.

Het inspireert mensen om politieagenten en beveiligingspersoneel met vriendelijkheid en respectvol te bejegenen en arrestatie voor lief te nemen. In landen als Amerika, Rusland, Israël en Iran is dat geen garantie dat je het overleeft. Ook Tomas had zich eerder op de weg naar Jeruzalem al bereid verklaard om desnoods met Jezus te sterven. En toen Jezus inderdaad was gestorven, wilde, of kon, hij niet meegaan in een ontkenning van wat zijn geliefde meester aan den lijve was overkomen. Maar hij zag en geloofde: de weg van deze mens, deze God, is sterker dan de dood.

Die weg is ook een weg van eenvoudige gastvrijheid, burenhulp, vriendelijkheid, gemeenschapszin, behulpzaamheid. Jezus die de voeten wast. Gandhi die de wc’s schoonmaakt. Zij, jullie, zijn als duiven die tekenen aandragen van een nieuwe wereld die nu nog grotendeels schuilgaat onder de oppervlakte, maar waarvan her en der de toppen daar al bovenuit steken.

Zo gaat er door het volgen van deze weg van de vrede een beweging door de wereld, onstuitbaar, die hoe dan ook ten leven leidt. Dat geloof ik. Amen.