Een kwestie van perspectief

Overweging op 19 april 2026 door Natascha Leeuwenkuyl

Bij: Petrus 1, 17-21 en Lucas 24,13-35

De bijbeltekst van vandaag windt er geen doekjes om: de leerlingen wordt verweten dat ze niet goed uit hun ogen hebben gekeken, en ook dat ze maar langzaam van begrip zijn. Waarom? Om de doodeenvoudige reden dat ze niet zien wat ze hádden kunnen zien als ze anders hadden gekeken.

Het zóu de kortste overweging in de historie van onze gemeenschap kunnen zijn: kijk met andere ogen, dan herken je de Ene in de ander.

Eerste indruk

Het is gemakkelijker gezegd dan gedaan: kijken met andere ogen. In de praktijk wordt onze blik gekleurd, vertroebeld, verstoord, vervuild zo je wilt. Waardoor?Om te beginnen door duizend-en-een gedachten, associaties, overtuigingen en oordelen die de onze blik beïnvloeden. Dat wordt duidelijk als ik samen met een trainingsacteur werk. Bij wijze van kennismaking met hem doen vaak we een oefening ‘eerste indruk’. Het is heel eenvoudig: hij zit en ik stel een vraag aan de groep. Zij antwoorden én vertellen wat maakt ze dat dat antwoord geven. Zo vraag ik naar de hobby’s van Ronald, want dat is de naam van deze trainingsacteur. Het antwoord is steevast wat sportiefs, want goed lijf. Tennis, of hockey, want meestal gekleed in een blauw, goed passend shirt met goede sneakers. De antwoorden op de vraag naar zijn burgerlijke status is altijd verkeerd als hij daarvóór heeft verteld dat ‘ie drie kinderen heeft van 19, 17 en 11. Dus niet: gescheiden en tweede leg:-). Ze zijn alle drie van de vrouw met wie ‘ie al 25 jaar samen is.

Op de vraag naar sterke punten komen steevast woorden als: empathisch, kunnen luisteren, goed contact maken, vriendelijk, humor, want dat wordt geassocieerd met het werk dat hij doet. Check. Wat me altijd weer opvalt bij deze oefening is dat 90% van de antwoorden klopt.

Reflecterend op de oefening is er altijd een deelnemer die zich hardop afvraagt of het eigenlijk wel oké is dat we ons laten leiden door indrukken die ogenschijnlijk op niets gebaseerd zijn. Ogenschijnlijk is dan het sleutelwoord: kennelijk hebben we bewust of onbewust zó goed waargenomen dat de eerste indruk voor 90% goed is. Eerlijk gezegd vind ik het wel een geruststellende gedachte: dat we kunnen vertrouwen op een eerste indruk. We hebben zo’n 125.000 prikkels per dág te verwerken. Alle prikkels bewust en met aandacht verwerken is niet te doen!

Bewust en met aandacht waarnemen

En tegelijkertijd nodigt de Schrift ons deze zondag uit om bewust en met aandacht waar te nemen. Luister maar: Toen Hij met hen aan tafel zat, nam Hij het brood, zegende het, brak het in stukken en deelde het aan hen uit. Toen was het alsof hun ogen opengingen en ze herkenden Hem. Op dat moment verdween Hij zomaar. En ze zeiden tegen elkaar: ‘Het was ook net alsof ons hart in brand stond toen Hij onderweg met ons praatte en ons uitlegde wat er in de Boeken staat!’.

Bewust en met aandacht waarnemen betekent dat je al jouw zintuigen openzet. Dat je kíjkt hoe de ander staat, beweegt, contact maakt, op afstand of nabij is. Het betekent ook dat je lúistert. Tempo, stemgeluid en ook luistert naar de woorden die de ander zegt, óf niet zegt. Bewust en met aandacht waarnemen betekent de energie voelen, en emotie. Ik kan dat. Maar ik kan dat pas écht goed als ik in het nú ben. Met volle aandacht voor de ander en wat er gebeurt.

Ik denk dat het gebrek aan volle aandacht de leerlingen parten speelde, onderweg naar Emmaüs. Lopend, nog steeds overmand door verdriet, ongeloof, boosheid wellicht, over wat er was gebeurd met Jezus. Moe. Gewoon geen ruimte om écht waar te nemen, ook al konden ze achteraf voelen dat de harten in brand hadden gestaan toen Jezus met hen opliep. Pas in de donkerte en de rust van de avond, werden de ogen geopend, en herkenden ze Hem.

Aandacht is het nieuwe goud, Wat gun ik het jou en mij: vólle bak aandacht om te geven en om te ontvangen. In deze tijd, met 125.000 prikkels op een dag is aandacht het kostbaarste wat je kunt geven en ontvangen. Echte tijd met en voor elkaar, en dan heb ik het niet over quality-time want roept beelden op van plichtmatig leuke dingen doen en dat kan zo maar zonder échte aandacht voor elkaar.

Aandacht is het nieuwe goud.

Het zóu de kortste overweging in de historie van onze gemeenschap kunnen zijn, zei ik zojuist: kijk met andere ogen, dan herken je de Ene in de ander. Kijken met andere ogen vraagt bewust en met aandacht waarnemen. En het vraagt open staan voor wat je ziet, als je kijkt met andere ogen.

Sonja Barend werd in de NOS-@pp omschreven als een icoon met dank aan haar vermogen om echt contact te maken, te luisteren en tot de kern te komen. Dat gebeurde in dat interview met Pim Fortuyn. Dat ze het niet eens was met zijn ideeën, daar was ze duidelijk over. En toch staat ze open voor Fortuyn, en creëert ze met haar openheid van geest, humor en ook lichte zelfspot de ruimte voor een écht gesprek. Zozeer zelfs dat Pim Fortuyn (ook voor hem onverwacht) zegt: ‘U bent eigenlijk veel leuker dan ik dacht!’.